Siku ya Mashujaa tunawaenzi waliopigania uhuru. Lakini kuna mashujaa wanaoishi nyumbani kwetu, wanaobeba familia nzima na hawana muda wa kujijali. Ujumbe kutoka kwa daktari wa upasuaji: usipoziba ufa, utajenga ukuta.
Wahenga walisema: usipoziba ufa, utajenga ukuta. Leo, Siku ya Mashujaa, nataka tuutafakari msemo huu kwa njia mpya, kwa sababu unahusu afya zetu kuliko tunavyofikiria.
Leo tunawakumbuka mashujaa waliopigania uhuru wa Kenya. Hawakusubiri hali iwe mbaya zaidi. Waliona dhuluma mapema, wakasimama, wakapigana, ili sisi tuishi huru. Waliziba ufa kabla haujawa ukuta.
Lakini sisi, mashujaa wa leo, mara nyingi tunafanya kinyume chake linapokuja suala la miili yetu.
Hadithi ya Mama Fatuma
Mfikirie Mama Fatuma. Ni mama lishe pale Majengo. Kila siku anaamka alfajiri, anapika chapati na maharagwe, anauza chai kwa makanga, madereva na mafundi. Kwa jasho lake amesomesha watoto wanne. Mmoja sasa yuko chuo kikuu. Mtaa mzima unamjua na kumheshimu.
Mama Fatuma ana kisukari. Miezi mitatu iliyopita, kiatu kipya kilimkwaruza kidoleni. Kidonda kidogo tu. Hakukipa uzito. "Kitapona chenyewe," alisema. Biashara haiwezi kufungwa. Wateja wanamsubiri.
Kidonda hakikupona. Kilianza kutoa harufu. Mguu ukavimba. Alipofika hospitali hatimaye, maambukizi yalikuwa yamesambaa.
Ufa mdogo ulikuwa umekuwa ukuta.
Hadithi ya Mama Fatuma si ya mtu mmoja. Ni hadithi ninayoisikia, kwa sura tofauti, karibu kila wiki katika kazi yangu ya upasuaji. Ni baba aliyekuwa na maumivu ya kifua kwa miezi, hadi siku moja akaanguka. Ni kijana aliyepuuza uvimbe kwenye kinena hadi ukawa dharura usiku wa manane. Ni bibi aliyeacha kumeza dawa za presha "kwa sababu alijisikia mzima", hadi kiharusi kikamshika.
Nyufa ndogo tunazozipuuza
Mwili wako hukupa ishara mapema. Hizi ndizo nyufa ambazo shujaa hapaswi kuzipuuza:
- Kidonda kisichopona kwa wiki mbili, hasa mguuni na hasa ukiwa na kisukari.
- Uvimbe mpya mahali popote mwilini: shingoni, tumboni, kinenani, kwenye titi.
- Maumivu ya mguu ukitembea yanayokulazimisha kusimama na kupumzika.
- Mishipa ya miguu iliyovimba, miguu mizito au kuvimba jioni.
- Damu kwenye choo au mabadiliko ya choo yasiyoisha.
- Maumivu ya kifua au kushindwa kupumua unapopanda ngazi au kutembea.
- Kiu kikali, kukojoa mara kwa mara, au kupungua uzito bila sababu.
Hakuna hata moja kati ya dalili hizi inayomaanisha lazima una ugonjwa mbaya. Mara nyingi tatizo ni dogo na linatibika kwa urahisi, ikiwa litaonekana mapema. Hiyo ndiyo siri yote.
"Lakini daktari, sina muda, sina pesa"
Naelewa. Siku moja bila kazi ni siku moja bila chakula kwa familia nyingi. Hospitali zinaweza kuogopesha, na gharama zinaweza kutisha.
Lakini tufanye hesabu pamoja. Kupima presha au sukari kunachukua dakika tano na gharama ndogo. Kutibu kidonda mapema ni rahisi kuliko kulazwa hospitalini kwa wiki kadhaa. Upasuaji uliopangwa ni salama zaidi na una gharama nafuu kuliko upasuaji wa dharura.
Ufa huzibwa kwa kiganja kimoja cha saruji. Ukuta unahitaji lori zima.
Wewe kijana: wewe ndiye shujaa wa wazazi wako
Ujumbe huu nauelekeza hasa kwa vijana. Wazazi wetu na babu zetu wengi hawatakwenda hospitali wenyewe. Wamezoea kuvumilia. Wanaogopa kuwa mzigo.
Kwa hivyo jukumu ni letu:
- Mpeleke mama yako kupimwa presha na sukari mwezi huu. Lipia kama unaweza.
- Muulize baba yako kama ana maumivu yoyote ambayo hajamwambia mtu.
- Angalia miguu ya bibi na babu kama wana kisukari. Kidonda kidogo kinaweza kuwa hatari.
- Hakikisha dawa haziishi. Weka ukumbusho kwenye simu yako.
Huu ndio ushujaa wa kizazi chetu: kuwalinda waliotulinda.
Na wewe mwendesha bodaboda
Wewe ni shujaa unayebeba mji mzima. Lakini barabara hazisamehe. Vaa kofia ngumu kila safari, na mpe abiria wako kofia pia. Majeraha ya kichwa ni miongoni mwa majeraha tunayoyaona mara nyingi zaidi katika idara za dharura, na mengi yangezuilika.
Tufanye harambee ya afya
Wakenya tunajua harambee. Tunachangia harusi, mazishi, karo na mahitaji ya jirani. Leo nawaomba tufanye harambee ya aina nyingine: harambee ya afya.
Ulizana. Pimaneni. Kumbushaneni dawa. Mpeleke rafiki yako aliyekuwa akilalamika kwa muda mrefu. Usimwache shujaa wa mtaa wako ateseke kimya kimya.
Mashujaa wetu wa uhuru walitupa nchi. Jukumu letu ni kuwa hai, wazima na wenye nguvu ili tuijenge.
Heri ya Siku ya Mashujaa!
Usipoziba ufa, utajenga ukuta. Shujaa wa kweli huenda hospitali mapema. Mtumie ujumbe huu mtu unayempenda.
Makala hii ni taarifa ya jumla na haichukui nafasi ya ushauri wa daktari kuhusu hali yako binafsi. Kwa dharura, nenda hospitali iliyo karibu nawe mara moja.

